Dung sai nào tốn tiền, dung sai nào không

Dung sai càng chặt, giá càng cao

Nhiều người thiết kế muốn ghi ±0,1 mm cho mọi kích thước "cho chắc". Nhưng mỗi dung sai là một yêu cầu bắt xưởng phải làm kỹ hơn: chạy máy chậm hơn, kiểm tra nhiều hơn, có khi phải thêm cả một công đoạn. Dung sai càng chặt thì chi phí càng tăng. Bản vẽ tốt không phải là bản vẽ ghi dung sai chặt ở mọi chỗ, mà là bản vẽ chỉ rõ hai ba vị trí bắt buộc phải khít, còn lại để dung sai thoải mái.

Đường cắt laser: chính xác mà gần như miễn phí

Máy cắt laser giữ dung sai khoảng ±0,1 mm trên các đường cắt mà không tính thêm tiền, vì bản thân tia laser đã chính xác như vậy. Do đó, đường kính lỗ, khoảng cách giữa các lỗ và biên dạng ngoài của chi tiết phẳng là những chỗ rẻ nhất để yêu cầu độ chính xác. Khi có thể, nên lấy chuẩn kích thước (datum) từ các cạnh cắt để có độ chính xác mà không tốn thêm.

Chấn nhiều, sai số cộng dồn

Mỗi lần chấn thêm vào hai sai số nhỏ: sai số góc (thường ±0,5° đến ±1°) và sai số vị trí đường chấn (lệch vài phần mười mm). Chấn một lần thì không đáng kể. Nhưng sai số sẽ cộng dồn: qua ba đường chấn liên tiếp, một kích thước có thể lệch nửa milimet hoặc hơn so với kích thước danh nghĩa, vì mỗi đường chấn đều lấy đường chấn trước làm chuẩn. Kích thước đi qua nhiều đường chấn là loại tốn kém nhất nếu muốn giữ dung sai chặt.

Muốn giữ dung sai chặt cho kích thước qua nhiều đường chấn, xưởng phải làm đồ gá. Việc này đáng làm khi thật sự cần, còn không thì chỉ tốn tiền.

Hàn gây biến dạng

Hàn đưa nhiều nhiệt vào chi tiết, và nhiệt làm kim loại biến dạng. Vì vậy cụm hàn là loại có dung sai rộng nhất trong xưởng, trừ khi đã tính trước cách khống chế biến dạng. Xưởng giữ dung sai cụm hàn bằng đồ gá và trình tự hàn cân bằng nhiệt, nhưng yêu cầu dung sai chặt cho cụm hàn thì tốn chi phí thật sự. Nếu một lỗ lắp hay một mặt lắp trên khung hàn cần chính xác, cách rẻ nhất thường là hàn để dư một chút rồi gia công lại riêng vị trí đó.

Ghi dung sai ở chỗ thật sự cần

1. 01 Một chuẩn kích thước rõ ràng Ghi kích thước từ một chuẩn duy nhất, không ghi nối tiếp.
2. 02 Chỉ yêu cầu chặt ở chỗ lắp ghép Lỗ lắp ghép, lỗ lắp bạc đạn, mặt lắp đặt, không phải mọi cạnh.
3. 03 Một dung sai chung hợp lý Ghi dung sai chung ±0,5 mm cho các kích thước còn lại, bản vẽ sát thực tế mà giá không bị đội lên.
4. 04 Đánh dấu vài vị trí then chốt Ghi rõ hai ba vị trí bắt buộc phải khít, xưởng sẽ bố trí gia công để giữ đúng các vị trí đó.